Wirtualna Bydgoszcz - informator bydgoski

Etnografia

Bydgoszcz leży na styku krain etnograficznych:
- Kujaw (południe i południowy wschód)
- Krajny (zachód i północny zachód)
- Pałuk (południowy zachód)
- Pomorza Nadwiślańskiego - Bory Tucholskie i Kociewie (północ)
- Ziemi Chełmińskiej (wschód)

Nie jest pewne, czy można to uznać za walor, ale zapewne urozmaica kulturowy i mentalny obraz Bydgoszczy. Urozmaica to również turystycznie okoliczne tereny.

Graniczne położenie Bydgoszczy utrudnia jasne zidentyfikowanie konkretnej krainy etnograficznej. Miasto jest raczej mozaiką ludzi o różnych odcieniach kulturowych.
Jednym z efektów takiego stanu jest to, że miasto jest otwarte i nie utrudnia asymilacji osób pochodzących z innych regionów. Z kolei osoby z sąsiednich krain etnograficznych o silnej tożsamości kulturowej znajdą w Bydgoszczy swoich krajan. Sprawę komplikuje napływ po wojnie ludności kresowej i z południa Polski.
Innym efektem jest podkreślanie „bydgoskości”. Większość osób identyfikuje się raczej z miastem, niż konkretną krainą etnograficzną.

Losy historyczne Bydgoszczy i Fordonu nie sprzyjały wykształceniu stałej tożsamości.
W średniowieczu osada Bydgoszcz i Wyszogród należały do pomorskiego księstwa nakielskiego. Po wyprawie Krzywoustego w 1113 r. znalazły się w Wielkopolsce. W wyniku podziału Polski na dzielnice Bydgoszcz i Wyszogród zmieniały przynależność terytorialną.
W 1238 r. książę kujawski Kazimierz Konradowic zdołał opanować kasztelanię bydgoską, natomiast sąsiedni Wyszogród pozostał nadal w rękach pomorskich.
Bydgoszcz pozostała w inowrocławskim księstwie kujawskim, natomiast Wyszogród przechodził do Kujaw, Pomorzan, następnie księcia wielkopolskiego Przemysława II.
Dopiero w 1296 r. Władysław Łokietek przyłączył Wyszogród do Kujaw inowrocławskich.
To wydarzenie w sposób trwały powiązały wyszogrodzkie z Kujawami.
W 1314 r. dokonano podziału księstwa inowrocławskiego na inowrocławskie i księstwo bydgosko-wyszogrodzkie.
W maju 1330 r. Wyszogród został doszczętnie spalony, a mieszkańcy wymordowani przez Krzyżaków, Bydgoszcz zajęta i okupowana przez następne 7 lat.
W 1337 r. na mocy układu inowrocławskiego ziemia bydgosko-wyszogrodzka powróciła pod panowanie polskie, co potwierdził pokój kaliski z 1343 r. zawarty przez Kazimierza Wielkiego. Wyszogród stracił znaczenie i został włączony do kasztelanii bydgoskiej.
Od tej pory aż do 1772 r. Bydgoszcz z Fordonem, Solcem i Koronowem należała do kujawskiego województwa inowrocławskiego. Bydgoszcz była w tym województwie ośrodkiem równorzędnym do Inowrocławia, a potem ludnościowo i gospodarczo go przewyższającym (XV-XVIII w.). Po sąsiedzku istniało województwo brzesko- kujawskie, które obejmowało teren dzisiejszych powiatów: radziejowskiego, aleksandrowskiego i włocławskiego. Siedzibą wojewody był Brześć Kujawski, ale najważniejszym ośrodkiem – Włocławek. Oba województwa kujawskie były zintegrowane przez wspólny sejmik w Radziejowie. Z tego okresu ponad 500 lat pochodzi tożsamość historyczna i odrębność Kujaw.

Po rozbiorach Polski Bydgoszcz została stolicą obwodu nadnoteckiego, a następnie departamentu Księstwa Warszawskiego obejmującego obszar zbliżony do dzisiejszego województwa kujawsko-pomorskiego. Od 1815 r. przez 105 lat była stolicą obwodu regencyjnego w ramach Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Z tego okresu pochodzi wielkopolska tradycja Bydgoszczy. Wielu mieszkańców północnej wielkopolski osiedlało się w Bydgoszczy, ale również mieszkańców Pomorza.
Po wyzwoleniu w 1920 r. radni miasteczka Fordon rozpatrywali projekt zmiany nazwy miasta na... Wyszogród Wielkopolski.
Po 1920 r. Bydgoszcz znalazła się w woj. poznańskim ustalonym wg granic regencji pruskich.
W II Rzeczpospolitej rosło znaczenie Pomorza, przez rangę dostępu do morza.
Wielki Gdańsk był wolnym miastem. W województwie pomorskim nie było dominującego miasta. Wyznaczony na stolicę Toruń był dwukrotnie mniejszy od
Bydgoszczy. Przez 15 lat trwały starania Bydgoszczy i okolicznych powiatów o zmianę przynależności wojewódzkiej do Pomorza i zlokalizowanie w Bydgoszczy władz wojewódzkich. W 1936 r. doszło do tego.
Budowa linii kolejowej Śląsk-Bydgoszcz-Gdynia, rozbudowa Gdyni, wzrost gospodarczego znaczenia Bydgoszczy – to wszystko przemawiało za stolicą województwa pomorskiego w Bydgoszczy. Decyzje uprzedził wybuch II wojny światowej. Po wojnie Bydgoszcz została stolicą województwa pomorskiego, a później bydgoskiego będącego spuścizną przedwojennego regionu.
Część północną przydzielono Gdańskowi, południową Bydgoszczy. Województwo obejmowało cześć Pomorza Nadwiślańskiego, Krajnę, Ziemię Chełmińską i Dobrzyńską, całe Kujawy.
Po reformie z 1975 r. niewiele się zmieniło. Województwo bydgoskie nadal było mozaiką Pomorza, Pałuk, Krajny i Kujaw.

Obecnie w Bydgoszczy istnieje podział opinii co do przynależności etnograficznej. Zgodnie z tradycją przed i powojenną zalicza się miasto do Pomorza. Dużo jest jednak osób identyfikujących się z Kujawami. Inni wskazują na Krajnę, która chyba najbardziej jednoznacznie ciąży ku Bydgoszczy. Większość nie identyfikuje się etnograficznie. Mówi o sobie: "bydgoszczanie".
Moim zdaniem Bydgoszcz jest historycznym miastem kujawskim, które powinno powrócić do staropolskiej tożsamości. Niekoniecznie przez przyjęcie kujawskiej kultury ludowej, tylko uznanie historycznych korzeni.
Wydaje się, że najczęściej z Kujawami kojarzą Bydgoszcz mieszkańcy Polski.
Jednocześnie nie należy zrywać zakorzenionych w XX w. powiązań "pomorskich", a także zwrócić uwagę na spory udział ludności o korzeniach krajeńskich, pałuckich, wielkopolskich.

WRÓĆ