Wirtualna Bydgoszcz - informator bydgoski

Budowa Nowego Fordonu

Stowarzyszenie Architektów Polskich oddział w Bydgoszczy rozpisało ogólnokrajowy konkurs na projekt koncepcyjny urbanistyczno-architektoniczny dzielnicy mieszkaniowej Fordon-Brdyujście. Spośród 38 zespołów uczestniczących w konkursie zwyciężyła koncepcja katowickiego oddziału SAP. Generalnymi projektantami inwestycji mieszkaniowej zostali: mgr inż. arch. Grzegorz Chodkowski i Jerzy Szaflarski.

W 1973r. rozpoczęli przygotowania do pierwszego etapu planu Wschodniej Dzielnicy Mieszkaniowej. Nazwa nie przyjęła się i dla mieszkańców Bydgoszczy nowa dzielnica została "Nowym Fordonem". Miała obejmować zarówno tereny między Fordonem, a Bydgoszczą, jak również Brdyujście ze składami przemysłowymi. Nagrodzone projekty przewidywały, że dzielnica pomieści 50 tyś. mieszkańców na terenie 700 ha. Do 1975r. opracowano nowy projekt przewidujący wybudowanie mieszkań dla 100 tyś. mieszkańców na terenie 3500 ha na 2 poziomach tarasie dolnym i górnym pofałdowanego terenu w pasie ciągnącym się kilka kilometrów od Brdyujścia i zespołu gmachów ATR aż po Stary Fordon. Ten ostatni miał być zachowany w niezmienionym kształcie, co miało dodać dzielnicy specyficznego kolorytu i ciepła. Wkrótce jednak znowu zmieniono założenia zakładając, że w Nowym Fordonie zamieszka 160 tyś. ludzi oraz że wybudowane tam zostaną ważne dla całego miasta obiekty komunalne jak oczyszczalnia ścieków, elektrociepłownia i szpital onkologiczny. Każdy z sektorów zaprojektowany został przez inny zespół ludzi, co miało zapewnić różnorodność formy i niepowtarzalność układów.

Dzielnicę miały stanowić osiedla 7-8-tysięczne z autonomicznymi zespołami usługowymi i oświatowymi z zachowanymi fragmentami naturalnej roślinności. Stąd pozostały dziś tzw. laski fordońskie jako lokalne parki oraz wydzielone osiedla: Przylesie, Bohaterów, Bajka, Kasztelanka, Tatrzańskie, Niepodległości, Nadwiślańskie. Zakładano 30% budynków 9-13 kondygnacyjnych i 70% budynków do 5 kondygnacji oraz uzupełniającą zabudowę jednorodzinną. Nawiązano do planów niemieckich z lat 40-tych i w ramach planu "kaskady dolnej Wisły" zaplanowano wykopanie nowego kanału bydgoskiego tzw. obejściowego Bydgoszczy. Miał on przechodzić przez las gdański, tereny Fordonu u podnóża skarpy i uchodzić do Wisły w Łoskoniu (terenie dzisiejszej oczyszczalni ścieków). Zaplanowano drogi średnicowe i obwodnice. Głównymi drogami miały być:
- przyskarpowa dzisiejsza ul. Twardzickiego
- droga średnicowa W-Z dzisiejsza Andersa dochodząca do ul. Wyzwolenia i przechodząca na górny taras w okolicy dzisiejszej ul. Sudeckiej
- droga nadwiślańska w ciągu ul. Witebskiej przy torze regatowym do mostu na Wiśle
- droga średnicowa N-S od mostu na Wiśle biegnąca wprost na górny taras Fordonu (obecnie istnieje tylko jej fragment ul. Piastowa)
- obwodnica biegnąca od mostu na Wiśle przez os. Nadwiślańskie, Tatrzańskie, górny taras, aż po ul. Korfantego

Ciągi pieszo-jezdne miały łączyć Fordon z Myślęcinkiem wzdłuż skarpy pradoliny Wisły.
Wzdłuż Wisły od toru regatowego zaplanowano promenady spacerowe oraz przystanie statków pasażerskich. Na nabrzeżu Wisły na zapleczu starego Fordonu planowano park rekreacyjno sportowy. Tereny te miały być połączone ciągami spacerowymi z rynkiem fordońskim.
Stary Fordon miał pozostać jako centrum o klimacie staromiejskim przeznaczony na funkcje kulturalne i rekreacyjne. Nie planowano tam budowy blokowisk, lecz co najwyżej plomby w istniejącej zabudowie. Rynek planowano otworzyć na Wisłę, poprzez wyburzenie budynków, powiększenie rynku i otwarcie perspektywy widokowej na Wisłę. Więzienie miało być zlikwidowane, względnie zmieniona jego funkcja na gastronomiczno-hotelową. Dawna synagoga miała spełniać rolę centrum kultury. Na terenie starego Fordonu planowano też utworzenie salonu wystaw artystycznych, akademickiego domu kultury, kina letniego, hotelu turystycznego.

Realizację przedsięwzięcia rozłożono na kilka etapów. Do 1984r. miały powstać osiedla między ATR, a starym Fordonem na 40 tyś. osób. W latach 1985-90 przewidywano budowę 2 kolejnych osiedli między Starym Fordonem, a Wisłą na 40 tyś. osób. Wreszcie po 1990r. przewidywano budowę największego osiedla dla 80 tys. osób na górnym tarasie czyli terenie dawnego lotniska szybowcowego. Wizje Nowego Fordonu, jakie powstały w latach 70-tych nie doczekały się pełnego urzeczywistnienia z wielu powodów:
* rozpoczęcie realizacji dzielnicy opóźniło się z 1978r do 1981r. wskutek konieczności zmiany technologii wznoszenia domów na bardziej ekonomiczny system szczeciński, a następnie zmianę centralnie ustanawianych priorytetów uznano, że Bydgoski Kombinat Budowy Domów ma przekazać część mocy przerobowych na Śląsk,
* problemy z uzbrojeniem terenu - brakowało gazociągu, magistrali wodociągowej, kanalizacji i oczyszczalni ścieków,
* kryzys lat 80-tych wymusił oszczędności, a po 1989r. zmiana sytemu politycznego i gospodarczego wymusiła nowe podejście do budownictwa,
* ustanowienie w 1993r. na skarpie fordońskiej Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Wisły postawiło pod znakiem zapytania celowość zabudowy górnego tarasu Fordonu.

Mimo wszystko budowa posuwała się naprzód. Największym problemem było skomunikowanie dzielnicy z obszarem macierzystym Bydgoszczy. Projektanci przewidzieli szybką kolej miejską (SKM), a jako rozwiązanie tymczasowe linie autobusowe. Problem ten do dnia dzisiejszego jest nie rozwiązany. Jako odpowiednik SKM przewiduje się obecnie tramwaj miejski. W 2001r. niewiele brakowało do realizacji tego pomysłu. Budowa osiedla miała być prowadzona w sposób wzorcowy z wykorzystaniem wszelkich nowinek urbanistycznych (m.in. obszerne parkingi, partery w blokach przeznaczone na usługi). Prace rozpoczęto od budowy arterii komunikacyjnych z budową węzłów wielopoziomowych i pozostawieniem rezerwy terenu na poszerzenie dróg na 4-pasmowe z tramwajem pośrodku. Z powodów oszczędnościowych realizowano drogi jednopasmowe pozostawiając kosztowne inwestycje na czas późniejszy. Z tego powodu do dzisiaj pozostały jakby niedokończone arterie np ul. Andersa urywająca się przed Fordońską, gdzie miał powstać wiadukt, czy też na drugim końcu urywająca się na os. Niepodległości. Inne przykłady to urywające się: ul. Akademicka, czy Korfantego. Nie zrealizowano części obwodnic Fordonu: alei Barciszewskiego i Kotarbińskiego na os. Tatrzańskim. Nie powstały również aleje wiodące na górny taras Fordonu, wznoszący się ok. 40 m. W latach 90-tych częściowo uzupełniono najpilniejsze inwestycje drogowe. Wciąż jednak system drogowy Fordonu wymaga dokończenia.

Główny ciężar realizacji planów budownictwa mieszkaniowego w Fordonie spoczął na Fordońskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Między 1973 a 1979r. spółdzielnia wybudowała 380 mieszkań w "starym" Fordonie, w następnych latach miała już budować domy na terenie przyszłej dzielnicy "Nowy Fordon". 16 XI 1982r. zasiedlono pierwszy budynek wielorodzinny na osiedlu "Bohaterów".
W następnych latach zbudowano następujące osiedla:
- osiedle "Bohaterów" (2054 mieszkań) 1982-85,
- osiedle "Bajka" (1776 mieszkań) 1983-86,
- osiedle "Szybowników" (2100 mieszkań) 1985-88,
- osiedle "Przylesie" (2398 mieszkań) 1985-88,
- osiedle "Tatrzańskie" (2665 mieszkań) 1988-92r. w nowym systemie "fordońskim".

Wreszcie od 1990 rozpoczęto budowę osiedla "Niepodległości" i "Nad Wisłą". Od 1992r. nastąpiło zaniechanie kredytowania spółdzielni mieszkaniowych w Polsce przez PKO. Dalsza budowa mieszkań była możliwa tylko za środki własne przyszłych użytkowników. Zahamowało to budowę nowych domów, choć budownictwo dalej postępowało, bardziej urozmaicone, w tym domy jednorodzinne i szeregowe. Wyposażano osiedla w infrastrukturę handlowo-usługową, oświatową. i służby zdrowia. Do 1992r. zbudowano kilkanaście obiektów handlowych, 7 szkół podstawowych, 2 szkoły średnie, kluby osiedlowe. Na terenie Fordonu zbudowano 4 kościoły.
Opóźnienie realizacji dzielnicy z końca lat 70-tych skutkuje do dnia dzisiejszego niedokończeniem budowy dolnego tarasu. Wg początkowych planów, do 1990r. miał być zabudowany cały obszar od ATR po Wisłę. Niestety osiedla Niepodległości i Nadwiślańskie nie zostały dokończone i stanowią do dzisiaj teren potencjalnych inwestycji mieszkaniowych.
Od 1999r. na terenach tych zbudowano domy wielorodzinne Bydgoskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Mieszkania budują także spółdzielnie mieszkaniowe i deweloperzy.

WRÓĆ