Wirtualna Bydgoszcz - informator bydgoski

Tradycje oświatowe

W okresie staropolskim w Bydgoszczy stopniowo rozwijano edukację. Od 1480r. rozpoczęli działalność bernardyni, który gromadzili zbiory biblioteczne (pierwsza wzmianka o istnieniu biblioteki pochodzi z 1488r.)
W 1530r. powstało 3-letnie studium filozoficzne przy klasztorze Bernardynów, które istniało do 1725 roku. Wśród wykładowców znajdował się Bartłomiej z Bydgoszczy - autor pierwszego w Polsce słownika łacińsko-polskiego. Był to odpowiednik dzisiejszej szkoły średniej.
Istniały szkoły klasztorne, szkoła parafialna oraz być może gimnazjum, ale sprawa jego istnienia jest sporna wobec zniszczenia istotnych źródeł historycznych. Sprowadzeni w 1617r. do Bydgoszczy jezuici założyli w 1648r. kolegium, które oprócz funkcji edukacyjnej spełniało rolę kulturotwórczą. Gmach kolegium ufundował kanclerz koronny Jerzy Ossoliński. Uczyło się tam ok. 200 uczniów, zorganizowano teatr szkolny, bursę muzyczną, kongregację mariańską. Liczni bydgoszczanie uczyli się także w gimnazjach: gdańskim i elbląskim.
Kilkudziesięciu studiowało na Akademii Krakowskiej. Z kolei w 1728r. w klasztorze Bernardynów powstało Studium Retoryki.

1 września 1808r. utworzono bydgoską szkołę departamentową, która była pierwszą takiej rangi szkołą w całym departamencie bydgoskim.
Po okresie Księstwa Warszawskiego pozostała w mieście czteroletnia szkoła wydziałowa w kolegium jezuickim. W 1817r. podniesiono ją do rangi Królewskiego Gimnazjum Klasycznego. W mieście istniało również ewangelickie seminarium nauczycielskie, wyższa szkoła dla dziewcząt oraz szkoły prywatne i elementarne.

W 1845r. założono czytelnię Katolicką i Czytelnię dla Dzieci oraz Bractwo Trzeźwości i Wstrzemięźliwości. Rozwijały się Towarzystwa oświatowe i kulturalne (Towarzystwo Przyrodnicze, Sztuki, Śpiewacze, Operowe i inne).

Przez cały XIX wiek w Bydgoszczy stopniowo rozwijało się szkolnictwo, które nabrało dynamizmu w jego II połowie. W 1850r. istniały 2 szkoły podstawowe, w 1914r. już 14. Ze szkół średnich istniały m.in. Wyższa szkoła dla dziewcząt założona w 1853r., miejska szkoła realna dla chłopców (1851) , gimnazjum realne (1890) , gimnazjum królewskie, gimnazjum humanistyczne, 2 seminaria nauczycielskie, szkoła rzemieślnicza, Bydgoskie Konserwatorium Muzyczne (1904), Wyższa Szkoła Muzyczna (od 1907r.), Szkoła Rzemiosł i Przemysłu Artystycznego (1911).
Te ostatnią w 1916r. przemianowano na Akademię Przemysłu Artystycznego dołączyła do grona miejskich uczelni wyższych. Od 1906r. pierwszą uczelnią wyższą był 4-wydziałowy Królewski Instytut Gospodarstwa Wiejskiego przy placu Józefa Weyssenhoffa (wydziały: chemii rolnej, higieny zwierząt, chorób roślin, melioracji).

Warto zauważyć, że rozwijając szkolnictwo w mieście władze pobudowały kilka okazałych gmachów szkół, z których wiele po dzień dzisiejszy służy tym celom.
Zbudowano m.in.
- gmach przy ul. Grodzkiej siedziba gimnazjum klasycznego (obecnie ATR)
- gmach przy ul. Bernardyńskiej siedziba seminarium nauczycielskiego (obecnie ATR)
- gmach przy ul. Nowodworskiej siedziba seminarium humanistycznego (obecnie II LO)
- gmach Szkoły Rzemiosł i Przemysłu Artystycznego przy ul. Św. Trójcy budowany z myślą o przyszłej siedzibie wydziałów artystycznych uniwersytetu bydgoskiego (obecnie Zespół Szkół Mechanicznych nr 1 i ATR)
- gmachy szkół przy ul. Kopernika (dawne Technikum Kolejowe), Staszica (VI LO), pl. Kościeleckich, pl. Wolności (I LO), Konarskiego (obecnie Szkoła Sztuk Pięknych)
... i wiele innych

Po odzyskaniu niepodległości w 1920r. przejęto infrastrukturę szkolną. W 1924r. istniały 23 polskie szkoły powszechne, 3 szkoły niemieckie-ewangelickie i 1 szkoła niemiecka-katolicka.

Istniały 4 polskie gimnazja państwowe i miejskie (szkoły średnie):
* Państwowe Gimnazjum Klasyczne (gmach na pl. Wolności) męskie, od 1938r. I Państwowe Liceum i Gimnazjum im. marsz. Józefa Piłsudskiego
* Państwowe Gimnazjum Humanistyczne (gmach przy ul. Grodzkiej) męskie, od 1938r. II Państwowe Liceum i Gimnazjum im. marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza
* Miejskie Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze (gmach przy ul. Kopernika) męskie, od 1934r. Miejskie Gimnazjum Męskie im. Mikołaja Kopernika
* Miejskie Żeńskie Katolickie Gimnazjum Humanistyczne (gmach przy ul. Staszica), od 1938r. Miejskie Katolickie Liceum i Gimnazjum Żeńskie

Oprócz szkół państwowych funkcjonowały gimnazja prywatne oraz liczne szkoły zawodowe różnych typów i stopni.
Pruska Akademia Przemysłu Artystycznego została Państwową Szkołą Przemysłu Artystycznego. W 1923/24r. szkołę artystyczną zlikwidowano i powołaną Państwową Szkołę Przemysłową (gmach przy ul. Św. Trójcy).
Rozwijało się szkolnictwo muzyczne. Oprócz Niemieckiego Konserwatorium Muzycznego powstawały nowe szkoły. W 1921r. otwarto Bydgoską Szkołę Muzyczną, która stała się pierwszą prywatną szkołą muzyczną w mieście. Z kolei W 1925r. pianista Z. Lisicki utworzył Miejski Instytut Muzyczny, w 1927r. przemianowany na Miejskie Konserwatorium Muzyczne.

Spośród szkół zawodowych wyróżniały się:
- Państwowa Szkoła Dokształcająca Przemysłowa
- Państwowa Szkoła Przemysłowa od 1923r. (gmach przy św. Trójcy)
- Wyższa Szkoła Handlowa (1923) od 1924r. Liceum Handlowe
- Miejska Szkoła Handlowa
- Gimnazjum Kupieckie
oraz szkoły prywatne np. Prywatna Szkoła Handlowa, Żeńskie Gimnazjum Kupieckie
i inne.

Spośród szkół rolniczych wyróżniały się
- Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego (do 1923)
- Państwowa Średnia Szkoła Rolnicza (od 1932 Państwowe Liceum Rolnicze)
- Szkoła Rolnicza Wielkopolskiej Izby Rolniczej

Istniały także szkoły nauczycielskie:
- Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie (1920)
- Państwowe Liceum Pedagogiczne (od 1938)

Bydgoszcz była wyspecjalizowanym ośrodkiem oświatowym obsługującym północną Wielkopolskę i cześć województwa pomorskiego.

Po zakończeniu II wojny światowej rozwój oświaty nabrał tempa z powodu rozwoju demograficznego miasta. W 1945 funkcjonowało 28 szkół podstawowych. Do 1980r. zbudowano od podstaw kolejnych 41 szkół, z tego najwięcej w okresie 1955-1975.

Kontynuowano tradycje szkolnictwa muzycznego. W 1945r. przedwojenne Miejskie Konserwatorium Muzyczne zostało przemianowane na Pomorską Średnią i Niższą Szkołę Muzyczną. W 1947r. rozdzielono ją na 2 szkoły: Podstawową Szkołę Muzyczną i Państwowe Liceum Muzyczne. W 1975r. połączono wszystkie szkoły muzyczne tworząc Zespół Szkół Muzycznych (od 1991r. im. A. Rubinsteina).

Przedwojenną Państwową Szkołę Przemysłową w pięknym gmachu przy ul. Św. Trójcy przemianowano na Państwową Szkołą Techniczną. W 1951-75 nosiła nazwę Technikum Mechaniczno-Elektrycznego, a potem Zespołu Szkół Mechanicznych nr 1.

W 1945r. istniało tylko 3 szkoły średnie ogólnokształcące. 5 lat później funkcjonowało już 5 szkół, a od 1972r. sześć:
- I Liceum przy pl. Wolności,
- II Liceum przy ul. Nowodworskiej (Szwederowo)
- III Liceum przy ul. Nowogrodzkiej (Okole)
- IV Liceum przy ul. Kaliskiej (os. Leśne)
- V Liceum przy ul. Zacisze (Kapuściska)
- VI Liceum przy ul. Staszica (Sielanka)
W 1972r. otwarto VII Liceum przy ul. 11 Listopada, a w 1973r. VIII Liceum przy ul. Kcyńskiej (Górzyskowo)

W 1945r. funkcjonowało 12 szkół zawodowych. Do 1980r. zbudowano kolejnych 15 szkół m.in., zespoły szkół: budowlanych, chemicznych, drzewnych, ekonomicznych, elektronicznych, handlowych, mechanicznych, samochodowych, spożywczych, rolniczych, rowerowych "Romet" i inne.

Po 1989r. powstało znacznie więcej szkół, w tym wiele niepublicznych. Dwukrotnie zwiększyła się liczba liceów ogólnokształcących, powstało wiele szkół językowych, prywatnych. Tradycje szkolnictwa muzycznego kontynuuje Państwowy Zespół Szkół Muzycznych im. A. Rubinsteina (ul. Libelta 7). Powstała także Państwowa Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych (ul. Konarskiego 2).

WRÓĆ