06:41 
14:33 
| XIX-wieczna walka o polskość |
|
|
|
|
Bydgoszcz jako rozwijające się miasto i znaczny ośrodek administracyjny miała stawać się wg wysiłków Niemców ośrodkiem niemczyzny. Już od 1774r., kiedy zbudowano kanał bydgoski władze pruskie usiłowały przekształcić Bydgoszcz na swoją modłę. Przymuszano niemieckich robotników, aby zostali i kolonizowali te ziemie. Rozbierano skwapliwie zabytki staropolskie, kasowano zakony. Cegła z zamku posłużyła do budowy koszar i bulwarów. Rozebrano mury miejskie, baszty i bramy, kilka kościołów i klasztorów. Rzadko które miasto polskie zostało tak okaleczone ze spuścizny staropolskiej, jak Bydgoszcz. Nie udawało się jednak złamać ducha polskiego, mimo wszelkich wysiłków. W Bydgoszczy istniały silne środowiska polskie. Z rozwojem przemysłu do miasta masowo przybywała ludność polska z okolicznych wsi, która była pracownikami licznych fabryk i zasiedlała przedmieścia. Niemcy obawiali się wzrostu polskości miasta, dlatego nie zdecydowali się na zlokalizowanie Uniwersytetu, mimo starań niemieckich władz miejskich. Natomiast rozwijali intensywnie infrastrukturę, aby Bydgoszcz nie ustępowała pod względem warunków życia i dostępu do kultury innym ośrodkom Rzeszy. Miało to przyciągnąć przybyszy z głębi Niemiec. Przykładem była budowa monumentalnego Teatru Miejskiego większego i piękniejszego niż w wielu dużych miastach Niemiec. Renoma Bydgoszczy jako miasta pruskiego "drugiego Berlina" miała wzrastać. Tymczasem to polskość ciągle wzrastała czego wyrazem było wiele inicjatyw: - polska "Gazeta Bydgoska" od 1898r. - polski "Dziennik Bydgoski" od 1908r. Jana Teski - budowa z polskich składek Domu Polskiego w 1906r., gdzie koncentrowała się działalność polskich stowarzyszeń (E. Warmiński) - w 1906r. w szkołach bydgoskich wybuchł strajk szkolny po usunięciu religii w języku polskim ze szkół - założenie Polskiego Banku Ludowego (1869) - polskie stowarzyszenia gospodarcze np Towarzystwo Przemysłowe, założone przez T. Magdzińskiego - polskie stowarzyszenia kulturalne np Towarzystwo Śpiewu "Halka" (1883) propagującego pieśń polską i czystość mowy ojczystej - polskie stowarzyszenia sportowe np Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" (1886) wywierające poważny wpływ na rozwój życia polskiego w mieście - polskie towarzystwa pomocowe i oświatowe Polskie tradycje umożliwiły naturalny powrót Bydgoszczy w polskie granice i wybuch patriotyzmu po wkroczeniu wojsk polskich na bydgoski rynek w 1920. Wielu bydgoszczan uczestniczyło w Powstaniu Wielkopolskim. |